Theo như phản ánh của chính quyền xã, của bà con nhân dân và thực tế về các bản tái định cư, chúng tôi thấy có một số công trình công cộng tại các điểm tái định cư trên địa bàn kém chất lượng, xuống cấp nhanh chóng. Vậy câu hỏi cần đặt ra cho những người có trách nhiệm là xem tại sao cơ sở hạ tầng lại kém chất lượng như vậy để lại nỗi lo cho người dân phải gánh chịu cái "lỗ hổng" nguy hiểm ấy?...
Bể nước không chứa nước...
Khi tôi có mặt tại nơi tái định cư của bản Hỳ, bà con đang hối hả chuyển và dựng nhà. Biết tôi là phóng viên về tìm hiểu sự việc thì mọi người từ già đến trẻ đều ùa đến phản ánh một cách cực đoan, nào là chuyện cấp đất chậm, nào là nền dựng nhà lún, rồi đến chuyện bể đựng nước mà không chứa nước...
| Hệ thống giao thông quanh bản Gia mới bị mưa to làm sạt lở thành rãnh. |
Tại bản Gia mới có 2 điểm tái định cư, ở đồi Ông Hoàng có 29 hộ, còn 71 hộ bên kia cầu sau một năm tái định cư vẫn chưa có nước sinh hoạt, mặc dù hệ thống 10 bể chứa nước của bản đã được xây dựng. Từng ngày bà con phải đi xa khoảng hơn 600m đến khe suối để lấy nước về sinh hoạt.
Bản Hỳ có 33 hộ nằm trong vùng ngập thủy điện nên phải di vén lên điểm mới, rải rác từ đầu năm đến nay hơn 23 hộ gia đình đã dựng được nhà để ở, còn lại 97 hộ vẫn chưa được cấp đất. Bác Lò Văn Phiêu, 65 tuổi là cán bộ hưu trí, đã từng tham gia kháng chiến chống Mỹ, gặp tôi bác bức xúc nói: Dân được bốc thăm cấp đất và tự san gạt nền nên khi dựng nhà nền bị lún, đường cũng bị mưa làm sạt lở và hư hỏng; hiện 5 bể nước của bản mới sử dụng được gần một tháng thì không có nước nữa, bà còn phải xuống suối lấy nước về sử dụng khó khăn lắm; đồng thời một số hộ gia đình chưa được cấp đất thì phải dựng lán tạm để ở, vì đã dỡ nhà nơi cũ rồi. Dân bản chúng tôi rất bức xúc... Bác Phiêu dẫn tôi đi một vòng quanh bản, quả thật mấy bể nước đều không một giọt nước, đầu đường nhựa vào bản thì bị sạt lở phá đường ống dẫn nên không dẫn được nước trên cao xuống. Các gia đình đã dựng nhà nền đất chưa sụp đổ ngay được nhưng thời gian lâu dài sẽ như thế nào?
Chúng tôi gặp và trao đổi cùng trưởng bản Nam mới Lường Văn Ngoai, 29 tuổi, dân tộc Thái thì được biết bản chuyển lên điểm mới được 2 năm rồi nhưng bể chứa nước suối đầu nguồn kém chất lượng, mỗi lần mưa xuống là bị đất đá lấp. Anh Ngoai nói: Cứ mỗi lần mưa xuống thì dân bản phải kéo nhau lên đầu nguồn thông rãnh mới có nước. Người dân chúng tôi mong chính quyền sớm khắc phục đường dẫn nước để có nước sinh hoạt, đời sống của dân trên điểm tái định cư bớt đi phần khó khăn.
Đất lún nghiêng nhà dân
Khi đang thực hiện bài viết, tôi liên lạc lại với chủ tịch xã Lò Văn Xương để "cập nhật" thì được biết ở 2 bản Gia mới và bản Nam mới đã xẩy ra hiện tượng lún đất làm nghiêng nhà dân, có nguy cơ sập nếu không khắc phục kịp thời và chuyển dựng lại nơi khác. Ở bản Nam mới vào thời gian tháng 8/2011 đã xẩy ra lún đất ở phần nhà của 2 hộ; hộ ông Lò Văn Hịnh, 53 tuổi phải dỡ nhà dựng lại nơi mới; còn hộ anh Lò Văn Vân, 24 tuổi thì khắc phục được; hiện ở bản tiếp tục có hộ gia đình Tòng Văn Xương, 23 tuổi đang lún đất làm nghiêng nhà nhưng vẫn chưa có biện pháp xử lý, dân đang lo lắng nguy hiểm đến tính mạng. Còn ở bản Gia mới thì nghiêm trọng hơn, hiện ở bản Gia có 2 nhà đang lún đất nghiêng hẳn nhà, có 3 hộ gia đình được bố trí phần đất gần taluy nên mưa đất sạt gần vào nhà dân. Gia đình anh Đèo Văn Lọc, 29 tuổi bị đất sạt gần vào nhà có báo với chính quyền xã và Ban di dân tái định cư huyện nhưng chưa thấy cán bộ vào giải quyết.
Cũng nói thêm, giữa tháng 10 vừa rồi khi đại biểu HĐND tỉnh về bản Gia mới tiếp xúc cử tri đã tận mắt thấy tình trạng sạt lở đất và lún đất làm nghiêng nhà dân rất nguy hiểm, thì đại biểu có hứa trước dân là sẽ về làm việc với huyện để nhanh chóng tìm cách giải quyết. Nhưng cho đến thời điểm này, dân vẫn đang mòn mỏi chờ đợi cái gọi là "giải quyết kịp thời" của đại biểu HĐND tỉnh đã hứa. Khi tôi nhận được thông tin này và có điện phản ánh với ông Bùi Văn Chính, phó Ban phụ trách Ban quản lý dự án di dân tái định cư thủy điện Bản Chát và thủy điện Huổi Quảng, huyện Than Uyên nhưng nhận được câu trả lời "không biết, ngày mai sẽ cho cán bộ vào xem xét".
Ông Vì Văn Phanh, 55 tuổi, dân tộc Thái là trưởng bản phản ánh thêm: Bản có 4 hộ đang tiến hành chuyển nhà lên, trong đó có một gia đình anh Lò Văn Nhộng, 35 tuổi dân tộc Thái sắp dỡ nhà nhưng không dám chuyển vì phần đất cấp bị dốc không thể dựng nhà được. Anh Nhộng có nhờ tôi điện lên Ban tái định cư huyện để cho người xuống san ủi lại nhưng điện mãi mà chưa thấy người xuống làm. Sắp đến Tết rồi, ai cũng muốn có nhà mới ổn định để vui xuân trên vùng đất mới, nên người dân thấy vậy thì rất bất bình... Qua tìm hiểu chúng tôi được biết, mùa mưa vừa qua đã làm sạt lở nặng hệ thống giao thông quanh bản và tháng 11 Ban tái định cư huyện đã cho nhà thầu vào tiến hành sửa lại. Ông Lò Văn Xương, Chủ tịch xã nói rằng đường sá hư hỏng một phần là do trời mưa, nhưng một phần cũng là do xây dựng không đảm bảo mới xuống cấp nhanh như vậy. Nếu cứ làm rồi quay lại sửa như thế thì tốn bao nhiêu tiền bạc, mà ảnh hưởng đến đời sống của người dân. Bà con chúng tôi cũng rất lo lắng, liệu một thời gian nữa mặt bằng có lún nữa không? Có bao nhiêu hộ dân nghiêng nhà trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng và tài sản? Bể nước liệu bao giờ mới có nước để người dân sinh hoạt, đường sá hết sạt lở?
Từ những công trình kém chất lượng đó và những công trình đang tiến hành xây dựng tiếp theo trên điểm tái định cư mới như: Trường học, trạm y tế, nhà văn hóa bản... thì người dân không lo sao được. Nhà ở, bể nước, đường sá, trường học, trạm xá là những công trình sử dụng cần bền vững lâu dài, truyền từ đời này qua đời khác, nếu mà kém chất lượng thì nguồn vốn đầu tư cho dân sinh có thật sự hiệu quả không?
Bài và ảnh: Việt Hoàng
Kỳ III: Nhà nước xây, dân lo đối phó...
